رشد تجارت ایران و گرجستان زیر سایه خودرو

ساسان گستر: تجارت ایران و گرجستان در نیمه اول ۲۰۲۶ با رشد ۶۶ درصدی به ۲۳۱.۴ میلیون دلار رسید؛ رشدی که عمدتا از جهش صادرات گرجستان و بازصادرات بالاتر از ۵ هزار دستگاه خودرو به ایران ناشی شده است.

به گزارش ساسان گستر به نقل از مهر، تجارت ایران و گرجستان در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ با رشد قابل توجهی همراه شد و ارزش مبادلات دو کشور در این زمان به ۲۳۱.۴ میلیون دلار رسید؛ رقمی که در مقایسه با ۱۳۹ میلیون دلار در زمان مشابه سال گذشته، افزایش حدود ۶۶ درصدی را نشان میدهد. با این وجود، بررسی جزئیات این رشد از آن حکایت می کند که بخش عمده افزایش تجارت نه از محل رشد صادرات ایران یا توسعه متوازن مبادلات، بلکه تحت تأثیر جهش صادرات گرجستان به ایران، بخصوص بازصادرات خودرو، رقم خورده است.
این رشد در شرایطی اتفاق افتاده که روابط تجاری دو کشور بازهم با محدودیت های بانکی، تحریمها و تحولات امنیتی منطقه مواجه می باشد. علیرغم این موانع، کنشگران اقتصادی دو طرف در نیمه نخست سال میلادی توانسته اند مسیر تجارت را حفظ و حتی حجم مبادلات را بالا برند. با این وجود، ترکیب این رشد نشان میدهد افزایش ارزش تجارت به تنهایی نمی تواند نشانه ای از تعمیق روابط اقتصادی باشد و برای تبدیل این روند به یک رابطه پایدار و متوازن، تقویت صادرات ایران و استفاده از ظرفیتهای ترانزیتی و لجستیکی گرجستان لازم است.

رشد تجارت ایران و گرجستان با یک موتور متفاوت

بر اساس آماری که سیده فاطمه مقیمی، رئیس اتاق مشترک تجاری ایران و گرجستان ارایه کرده، صادرات گرجستان به ایران در این نوبت به حدود ۱۰۶ تا ۱۰۷ میلیون دلار رسیده؛ در حالیکه این رقم در زمان مشابه سال قبل تنها حدود ۱۴.۶ میلیون دلار بوده است.
آمار رسمی گرجستان هم تغییر محسوس در ترکیب تجارت دو کشور را تأیید می کند. بر طبق این آمار، صادرات گرجستان به ایران در شش ماهه اول سال ۲۰۲۶ با رشد ۶۲۹ درصدی به ۱۰۶.۸ میلیون دلار رسیده است. در مقابل، صادرات ایران به گرجستان حدود ۱۲۴.۵ میلیون دلار بوده و تقریبا در محدوده سال قبل باقیمانده است. به این ترتیب، از مجموع افزایش حدود ۹۲ میلیون دلاری تجارت دو کشور، سهم اصلی در ارتباط با رشد صادرات گرجستان به ایران بوده است.
مهم ترین عامل این جهش هم خودرو بوده است. گرجستان طی سالهای گذشته به یکی از مراکز مهم واردات، تجارت و بازصادرات خودرو در منطقه تبدیل گشته و در نیمه نخست امسال هم بیشتر از پنج هزار دستگاه خودروی سواری از این کشور به ایران صادر شده استگرجستان طی سالهای گذشته به یکی از مراکز مهم واردات، تجارت و بازصادرات خودرو در منطقه تبدیل گشته و در نیمه نخست امسال هم بیشتر از پنج هزار دستگاه خودروی سواری از این کشور به ایران صادر شده است؛ در حالیکه تعداد خودرو های صادرشده به ایران در زمان مشابه سال قبل تنها پنج دستگاه بود.
این جهش قابل توجه نشان میدهد افزایش تجارت دو کشور امسال تا حد زیادی تحت تأثیر فعال شدن ظرفیت بازصادرات گرجستان قرار گرفته است. بنابراین، رشد ۶۶ درصدی تجارت را نمی توان فقط به مفهوم توسعه متوازن مبادلات دو کشور یا افزایش تقاضای متقابل برای کالاهای تولیدی دانست. براستی، قسمتی از این رشد از ظرفیت گرجستان به عنوان یک مرکز تجاری و بازصادراتی ناشی شده است؛ موضوعی که می تواند برای سیاست گذار ایرانی هم حاوی یک پیام مهم باشد.
گرجستان با جمعیتی حدود چهار میلیون نفر، از نظر اندازه بازار مصرفی، مقصدی محدود محسوب می شود؛ اما اهمیت اقتصادی این کشور فقط به بازار داخلی آن خلاصه نمی گردد. موقعیت جغرافیایی گرجستان و دسترسی آن به دریای سیاه، قفقاز و مسیرهای ارتباطی اروپا، ظرفیت هایی بوجود آورده است که می تواند این کشور را از یک بازار مصرفی به یک حلقه واسط در تجارت منطقه ای ایران تبدیل کند.

صادرات ایران؛ بازاری که هنوز ظرفیت رشد دارد

در سوی دیگر این رابطه تجاری، صادرات ایران به گرجستان قرار دارد. صادرات ۱۲۴.۵ میلیون دلاری ایران در نیمه نخست سالجاری نشان میدهد کالاهای ایرانی بازهم در بازار این کشور حضور قابل توجهی دارند، اما رشد صادرات ایران هم پای افزایش واردات از گرجستان پیش نرفته است.
محصولات پلاستیکی، سبزیجات، میوه، شیشه، مواد شیمیایی و آهن آلات همچون کالاهایی هستند که ایران در بازار گرجستان عرضه می کند. در کنار این محصولات، حوزه مصالح ساختمانی هم از ظرفیتهای قابل توجه برای توسعه صادرات برخوردار می باشد و کالاهایی مانند فولاد، سیمان و سنگ می توانند سهم بیشتری از بازار این کشور به دست آورند.
در بخش کشاورزی و صنایع غذایی هم ظرفیت توسعه صادرات وجود دارد. لبنیات، خشکبار، میوه، سبزیجات و انواع مواد غذایی فرآوری شده همچون محصولاتی هستند که امکان حضور گسترده تر در بازار گرجستان و حتی بازارهای پیرامونی این کشور را دارند.
با این حال، محدود بودن بازار داخلی گرجستان نشان میدهد راهبرد صادراتی ایران نباید فقط بر فروش کالا به مصرف کنندگان این کشور متمرکز باشد. اهمیت اصلی گرجستان برای ایران در این است که این کشور می تواند دروازه ای برای دسترسی به بازارهای منطقه ای و اروپائی و قسمتی از زنجیره تجارت در راه دریای سیاه باشداهمیت اصلی گرجستان برای ایران در این است که این کشور می تواند دروازه ای برای دسترسی به بازارهای منطقه ای و اروپائی و قسمتی از زنجیره تجارت در راه دریای سیاه باشد.
از این منظر، تغییر ترکیب سبد صادراتی ایران هم اهمیت پیدا می کند. افزایش صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالاتر، به جای تمرکز بر مواد خام و محصولات کم فرآوری شده، می تواند به افزایش ارزش تجارت بدون احتیاج به رشد شدید حجم صادرات منجر شود. صنایع غذایی فرآوری شده، محصولات پتروشیمی و پلاستیکی، مصالح ساختمانی، محصولات فولادی و کالاهای صنعتی همچون حوزه هایی هستند که می توانند در این چارچوب مورد توجه قرار گیرند.

گرجستان؛ بازار کوچک، موقعیت بزرگ

مزیت اصلی گرجستان برای ایران در اندازه بازار مصرفی این کشور نیست، بلکه در موقعیت جغرافیایی آن قرار دارد. گرجستان در ساحل شرقی دریای سیاه واقع شده و بوسیله شبکه های جاده ای، ریلی و بندری خود به مسیرهای تجاری اروپا متصل است. همین موقعیت، نقش این کشور را در طرح های جدید اتصال آسیا و اروپا، بخصوص کریدور میانی یا ترانس خزر، پررنگ کرده است.
تحولات ماه های اخیر هم از تلاش گرجستان برای تقویت جایگاه خود در این شبکه حکایت دارد. بانک جهانی در ژوئن ۲۰۲۶ پروژه ای بیشتر از ۷۵۰ میلیون دلاری را برای تقویت بخش گرجستان در کریدور ترانس خزر تصویب کرد که سهم تامین مالی بانک جهانی از این پروژه ۳۷۲ میلیون دلار اعلام شده است.
این پروژه گسترش زیرساخت های ریلی و جاده ای و افزایش ظرفیت حمل بار در گرجستان را دنبال می کند. قسمتی از منابع هم برای تقویت راه آهن این کشور و خرید تجهیزات جدید اختصاص خواهد یافت. هدف کلی این سرمایه گذاری ها افزایش ظرفیت، کارآیی و تاب آوری مسیر ترانس خزر است؛ مسیری که چین و آسیای مرکزی را بوسیله دریای خزر، جمهوری آذربایجان و گرجستان به بازارهای اروپائی متصل می کند.
تقویت این مسیر برای ایران هم از اهمیت ویژه ای برخوردارست. در صورت فراهم شدن زیرساخت های لازم و ایجاد سازوکارهای مناسب تجاری و حمل ونقلی، ایران می تواند از گرجستان نه فقط به عنوان یک مقصد صادراتی، بلکه به عنوان قسمتی از شبکه ترانزیتی و لجستیکی منطقه استفاده نماید. کالاهای ایرانی بعد از ورود به گرجستان می توانند بوسیله شبکه حمل و نقل و بنادر دریای سیاه به مقاصد دیگر منتقل شوند و به بازارهای گسترده تری دسترسی پیدا کنند.

رقابت بر سر مسیرهای جدید تجارت

اهمیت این ظرفیت در شرایطی بیشتر می شود که کشورهای منطقه درحال افزایش سرمایه گذاری بر مسیرهای جایگزین تجارت میان آسیا و اروپا هستند. کریدور میانی طی سالیان اخیر به یکی از مسیرهای مورد توجه برای اتصال چین و آسیای مرکزی به قفقاز، دریای سیاه و اروپا تبدیل گشته و کشورهای واقع در راه هم درحال گسترش زیرساخت های حمل و نقل و افزایش ظرفیت این کریدور هستند.
بانک جهانی هم پیشتر بر ظرفیت این مسیر برای افزایش حجم بار و کاهش زمان حمل و نقل در صورت انجام اصلاحات و سرمایه گذاری های مورد نیاز تاکید کرده است. در چنین شرایطی، جایگاه گرجستان برای ایران از یک بازار صادراتی فراتر می رود و این کشور می تواند به یکی از حلقه های اتصال ایران به بازارهای شمالی و اروپائی تبدیل گردد.
این ظرفیت بخصوص برای کالاهایی اهمیت دارد که از نظر هزینه حمل، زمان تحویل و قیمت نهایی، امکان رقابت در بازارهای دورتر را دارند. در کنار تجارت کالا، توسعه همکاریهای ترانزیتی می تواند تقاضا برای مجموعه ای از خدمات اقتصادی را هم افزایش دهد؛ از حمل و نقل جاده ای و ریلی گرفته تا انبارداری، خدمات لجستیکی، بیمه، خدمات گمرکی و سایر خدمات تجاری. بر همین اساس، اگر روابط اقتصادی ایران و گرجستان از مبادلات صرف کالا فراتر رفته و همکاری در عرصه های ترانزیت و لجستیک هم توسعه پیدا کند، حجم واقعی روابط اقتصادی دو کشور می تواند خیلی بیشتر از رقم تجارت دوجانبه باشداگر روابط اقتصادی ایران و گرجستان از مبادلات صرف کالا فراتر رفته و همکاری در عرصه های ترانزیت و لجستیک هم توسعه پیدا کند، حجم واقعی روابط اقتصادی دو کشور می تواند خیلی بیشتر از رقم تجارت دوجانبه باشد.

دیوار بانکی بازهم مانع توسعه تجارت است

با وجود ظرفیتهای موجود، محدودیت های مالی و بانکی بازهم یکی از مهم ترین موانع گسترش روابط اقتصادی ایران و گرجستان بحساب می آید. تحریم های ایران از یک سو و الزامات بانکی و مقررات در ارتباط با رویارویی با پول شویی در طرف مقابل از طرفی، هزینه و ریسک مبادلات مالی را افزایش داده است.
این مسئله باعث می شود حتی در حالی که یک صادرکننده ایرانی بتواند بازار مناسبی در گرجستان پیدا کند و مشتری خویش را شناسایی کند، نحوه انتقال وجه و تضمین تسویه مالی به یکی از چالش های اصلی معامله تبدیل گردد. بنابراین، از دید بخش خصوصی، توسعه تجارت بدون ایجاد مسیرهای مالی امن، شفاف و قابل اتکا با محدودیت جدی مواجه خواهد بود.
بخش خصوصی می تواند بازار را شناسایی کند، مشتری پیدا کند، قرارداد ببندد و برای توسعه صادرات برنامه ریزی کند، اما زمانیکه انتقال وجه با مانع مواجه باشد، قسمتی از این ظرفیت ها در مرحله اجرا متوقف می شود. از ین جهت، رشد ۶۶ درصدی تجارت ایران و گرجستان در نیمه نخست سال را نباید به مفهوم برطرف شدن موانع ساختاری تجارت دو کشور تلقی نمود. براستی، این رشد در شرایطی به ثبت رسیده که قسمتی از محدودیت های بانکی و تجاری بازهم پابرجا است و ترکیب تجارت هم نشان میدهد افزایش مبادلات بیش از سمت صادرات گرجستان به ایران اتفاق افتاده است. بنابراین، حفظ این روند و تبدیل آن به یک رشد پایدار، نیازمند سیاستهای مکمل در عرصه تجارت، حمل و نقل، تامین مالی و روابط بانکی است.

ضرورت تغییر مدل تجارت با گرجستان

یکی از مهم ترین نتایجی که از آمار تجارت شش ماهه اول سال ۲۰۲۶ به دست می آید، تفاوت میان «رشد تجارت» و «بهبود کیفیت تجارت» است. ارزش مبادلات بالا رفته، اما بخش مهمی از این رشد ناشی از بازصادرات خودرو از گرجستان به ایران بوده است؛ در حالیکه صادرات ایران به گرجستان تقریبا در سطح سال قبل باقیمانده است.
بنابراین، هدف سیاست تجاری ایران نباید فقط افزایش رقم مبادلات باشد. مسئله اصلی، تقویت صادرات ایران، متنوع کردن سبد کالاهای صادراتی، افزایش سهم محصولات فرآوری شده و با ارزش افزوده بالاتر و استفاده از ظرفیت گرجستان برای دسترسی به بازارهای دیگر است.
در این مسیر، ایجاد کارگروه های تخصصی مشترک میان دو کشور می تواند به شناسایی دقیق تر نیازهای بازار کمک نماید. به جای نگاه کلی به بازار گرجستان، میتوان برای حوزه هایی مانند صنایع غذایی، مصالح ساختمانی، پتروشیمی، محصولات پلاستیکی، فولاد، محصولات کشاورزی و کالاهای صنعتی بازارهای هدف مشخص تعریف کرد و ظرفیت شرکتهای ایرانی را با نیاز واردکنندگان گرجی تطبیق دادبه جای نگاه کلی به بازار گرجستان، میتوان برای حوزه هایی مانند صنایع غذایی، مصالح ساختمانی، پتروشیمی، محصولات پلاستیکی، فولاد، محصولات کشاورزی و کالاهای صنعتی بازارهای هدف مشخص تعریف کرد و ظرفیت شرکتهای ایرانی را با نیاز واردکنندگان گرجی تطبیق داد.
هم زمان، توسعه همکاری میان اتاق های تجاری، تشکل های صادراتی و کنشگران بخش خصوصی دو کشور می تواند به شناسایی شرکای تجاری، کاهش هزینه های مبادله و افزایش حضور شرکتهای ایرانی در بازار گرجستان کمک نماید. این رویکرد در صورتی اثرگذار خواهد بود که با رفع یا کاهش موانع انتقال پول و تسهیل فرآیندهای گمرکی و حمل ونقلی همراه شود.

تجارت ۲۳۱ میلیون دلاری؛ آغاز یک مسیر بزرگ تر؟

رشد تجارت ایران و گرجستان را میتوان نشانه ای مثبت از تداوم روابط اقتصادی دو کشور در شرایط دشوار منطقه دانست، اما ترکیب این رشد نشان میدهد هنوز نمی توان از یک تحول ساختاری در روابط تجاری سخن گفت. جهش صادرات گرجستان به ایران عمدتا تحت تأثیر بازصادرات خودرو اتفاق افتاده، در حالیکه صادرات ایران به گرجستان تقریبا ثابت مانده است.
با این حال، همین تغییر می تواند مجالی برای باز تعریف رابطه اقتصادی دو کشور باشد. گرجستان از یک سو به بازار ایران نزدیک است و از طرفی به دریای سیاه، قفقاز و شبکه حمل و نقل اروپا دسترسی دارد. هم زمان، سرمایه گذاری های جدید در زیرساخت های ترانزیتی این کشور، ظرفیت گرجستان را برای تبدیل شدن به یک گره لجستیکی مهم در منطقه می افزاید.
برای ایران، استفاده از این فرصت مستلزم آن است که نگاه به گرجستان از یک بازار مصرف محدود فراتر برود. توسعه صادرات کالاهای با ارزش افزوده، ایجاد مسیرهای مالی مطمئن، تقویت همکاریهای حمل ونقلی و لجستیکی و استفاده از ظرفیت بنادر دریای سیاه می تواند زمینه را برای تشکیل یک رابطه اقتصادی گسترده تر فراهم آورد.
حرف آخر اینکه گرجستان طی سالهای قبل به یکی از مراکز مهم واردات، تجارت و بازصادرات خودرو در منطقه تبدیل گشته و در نیمه اول سال جاری هم بیشتر از پنج هزار دستگاه خودروی سواری از این کشور به ایران صادر شده استگرجستان طی سالهای قبل به یکی از مراکز مهم واردات، تجارت و بازصادرات خودرو در منطقه تبدیل گشته و در نیمه اول سال جاری هم بیشتر از پنج هزار دستگاه خودروی سواری از این کشور به ایران صادر شده است؛ در صورتی که تعداد خودروهای صادرشده به ایران در زمان مشابه سال قبل تنها پنج دستگاه بود. در کنار تجارت کالا، توسعه همکاریهای ترانزیتی می تواند تقاضا برای مجموعه ای از خدمات اقتصادی را هم افزایش دهد؛ از حمل و نقل جاده ای و ریلی گرفته تا انبارداری، خدمات لجستیکی، بیمه، خدمات گمرکی و سایر خدمات تجاری. بر همین اساس، اگر روابط اقتصادی ایران و گرجستان از مبادلات صرف کالا فراتر رفته و همکاری در زمینه های ترانزیت و لجستیک هم توسعه پیدا کند، حجم حقیقی روابط اقتصادی دو کشور می تواند خیلی بیشتر از رقم تجارت دوجانبه باشداگر روابط اقتصادی ایران و گرجستان از مبادلات صرف کالا فراتر رفته و همکاری در زمینه های ترانزیت و لجستیک هم توسعه پیدا کند، حجم حقیقی روابط اقتصادی دو کشور می تواند خیلی بیشتر از رقم تجارت دوجانبه باشد.

منبع: ساسان گستر

1405/06/07

12:16:37

5.0 از 5 امتیاز

تگهای خبر: اقتصاد , بازار , بانك , پتروشیمی

این مطلب ساسان گستر مفید بود؟

(1)

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۲ بعلاوه ۴