حافظه مکتوب ایران چه طور زنده می ماند؟ ساسان گستر: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، بطور مستمر نیازمند پشتیبانیِ علمی برای پیشبرد فرایندهای خدماتی و آموزشی است؛ وظیفه ای خطیر که بر دوش معاونت پژوهش و منابع دیجیتال قرار دارد. خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: خیلی از افراد جامعه نمی دانند کارکرد سازمان های عریض و طویلی که پسوند ملی را پشت نام خود دارند چیست، یا اساساً اهمیت این نهادها در چیست. در این گفتگو برآنیم تا روشن نماییم ذیل هر عنوان بزرگ ملی، بخصوص سازمان اسناد و کتابخانه ی ملی ایران، معاونت ها و زیرمجموعه هایی وجود دارند که هر کدام کارهای مشخصی انجام می دهند و ادامه و عملکرد صحیح آنها تا چه اندازه در رسیدن به اهداف سازمان اهمیت دارند. برای معرفی این بخش ها و پیشگیری از سوءبرداشت ها، با سید محمود سادات، دانش آموخته رشته تاریخ و معاون پژوهش و منابع دیجیتالِ سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به گفتگو نشستیم: * ابتدا توضیحی کلی درباره ی معاونت و اهمیت آن ارایه دهید. به طور معمول سؤال اول من اینست که اگر معاونت شما وجود نداشت چه اتفاقی می افتاد؟کتابخانه ملی ایران دارای بخش های مختلفی است؛ همچون معاونت اسناد، معاونت کتابخانه، معاونت توسعه منابع و همینطور معاونت پژوهش و منابع دیجیتال. این ساختار در پی تغییراتی که در سال ۱۳۹۶ ایجاد شد؛ شکل گرفت و معاونت پژوهش و منابع دیجیتال با این نام تأسیس شد.طبق اساسنامه سازمان اسناد و کتابخانه ی ملی ایران که در مجلس تصویب شده، این سازمان یک مؤسسه آموزشی، پژوهشی و خدماتی بحساب می آید. بدین سبب وقتی نهادی ماهیت علمی و پژوهشی داشته باشد، طبیعتاً باید محلی برای تمرکز و سامان دهی کارهای پژوهشی وجود داشته باشد.باید عرض کنم که کتابخانه ملی در سال ۱۳۸۱ با سازمان اسناد ملی ایران ادغام شد و سازمان اسناد و کتابخانه ی ملی ایران شکل گرفت. سازمان اسناد ملی قبل از ادغام، برای علمی تر کردن فرایندهای مربوط به بایگانی و کار روی اسناد و مدارک آرشیوی، از وزارت علوم مجوز تأسیس پژوهشکده ای به نام «پژوهشکده اسناد» گرفته بود؛ پژوهشکده ای که نمونه ی مشابه آن در کشور نداریم و در گروه خود یگانه است. از طرفی، در کتابخانه ی ملی قبل از ادغام نیز مرکزی به نام «مرکز خدمات کتابداری» وجود داشت که کارهای علمی در حوزه ی کتابداری انجام می داد. زمانی که این دو نهاد با یکدیگر ادغام شدند، این پرسش عنوان شد که با نیروهای علمی موجود چه باید کرد؟ در آن زمان پژوهشکده اسناد، هیات علمی نداشت، اما محققان برجسته ای با آن همکاری می کردند.به همین دلیل تصمیم گرفته شد معاونت پژوهش ایجاد شود تا کارهای علمی مربوط به کتابخانه و بایگانی در یک ساختار منسجم متمرکز شود؛ به این معنا که هم پژوهش های مورد نیاز صورت گیرد و هم پشتوانه علمی برای فرایندهای اجرایی کتابخانه و بایگانی فراهم شود.* یعنی در واقع پشتوانه علمی متمرکز برای سازمان فراهم می شود؟بله. برای نمونه ممکنست در بخشی از سازمان کار اجرایی صورت گیرد، اما آن بخش برای پیشبرد کار خود نیاز به یک پژوهش داشته باشد. در چنین حالتی آن پروژه پژوهشی به معاونت پژوهش سفارش داده می شود و اعضاء هیات علمی آنرا در چارچوب یک طرح تحقیقاتی ـ بطورمثال در مدت یک سال ـ انجام می دهند و به نتیجه می رسانند.در حال حاضر که به سال ۱۴۰۵ رسیده ایم، معاونت پژوهش و منابع دیجیتال دو بخش هیات علمی دارد. بخش اول آن پژوهشکده اسناد است که سه گروه پژوهشی در آن فعالیت می کنند: گروه اول «تحقیقات تاریخ معاصر ایران و تاریخ شفاهی» است که بر روی اسناد و مدارک آرشیوی کار می کند. حاصل این فعالیتها یا پژوهش های تاریخی مبتنی بر اسناد است یا مصاحبه با کنشگران و شاهدان عینی رویدادهای گذشته که به تولید آثار تاریخ شفاهی منجر می شود.گروه دوم تحقیقات آرشیوی است. این گروه روی فرایندهای آرشیوی و معیارهای آرشیوی که در جهان وجود دارد کار پژوهشی انجام می دهد.گروه سوم نیز در حوزه ی حفاظت و نگهداری فعالیت می کند. اعضاء این گروه به طور معمول دارای دکترای مرمت هستند و در زمینه ی حفاظت و نگهداری اسناد و میراث مکتوب پژوهش انجام می دهند. البته در سازمان، اداره ی کل حفاظت و مرمت هم وجود دارد که کار اجرایی انجام می دهد و گروه سوم در واقع دستیار پژوهشی آن بخش به حساب می آید.* کارهای این بخش ها چه طور نشان داده می شود؟پژوهشکده اسناد از گذشته مجله ای به نام «گنجینه ی اسناد» داشته که از سال ۱۳۷۰ منتشر می شود و الان بیشتر از ۳۵ سال سابقه دارد. از سال ۱۳۸۵ تابحال مسئولیت دبیر اجرایی این مجله با من بوده است. سردبیر مجله آقای دکتر سعید رضایی شریف آبادی، استاد دانشگاه الزهرا و از بنیان گذاران دانش بایگانی در ایران هستند. این مجله ابتدا علمی-ترویجی بود و سپس درجه ی علمی-پژوهشی گرفت و همچنان منتشر می شود.سپس در سال ۱۳۸۹ دو مجله ی دیگر برای سازمان طراحی کردم: یکی «تاریخ شفاهی» و دیگری «آرشیو ملی».مجله «تاریخ شفاهی» با سردبیری آقای دکتر مرتضی نورایی، استاد دانشگاه اصفهان، منتشر می شود. ایشان از چهره های برجسته حوزه تاریخ شفاهی در ایران هستند و اهمیت بالای ی در ایجاد علمی این حوزه داشته اند.مجله دیگر «مطالعات آرشیوی» است که کارکردی شبیه مجله اسناد قدیم دارد. در این مجله مقالاتی در حوزه تاریخ، مطالعات آرشیوی و حفاظت و نگهداری منتشر می شود؛ حتی گاهی گزارش ها یا بازخوانی اسناد جالب نیز در آن چاپ می شود.* فرمودید دو بخش هیات علمی داریم؛ یک بخش مربوط به اسناد بود. بخش دوم چه حوزه ای را در بر می گیرد؟بخش دوم مربوط به حوزه کتابخانه است. اعضاء این بخش به طور معمول در رشته ی علم اطلاعات و دانش شناسی تحصیل کرده اند. پژوهشکده اسناد در ساختمان گنجینه اسناد مستقر است، در ساختمان کتابخانه ملی نیز سه گروه داریم: گروه مدیریت اطلاعات و سازماندهی دانش؛ گروه علم داده و هوش مصنوعی و گروه مطالعات ایران شناسی و اسلام شناسی که زیر نظر اداره کل آموزش و پژوهش فعالیت می نمایند.این گروه ها خدمات پژوهشی به معاونت کتابخانه ارایه می دهند؛ همانطور که پژوهشکده اسناد به معاونت اسناد خدمات پژوهشی می دهد. همینطور به دلیل وجود تالار ایران شناسی و منابع گسترده در این عرصه، از گذشته گروه مطالعات ایران شناسی و اسلام شناسی نیز در اینجا شکل گرفته است.در کتابخانه ملی ایران همینطور مجله ای به نام «فصلنامه کتاب» منتشر می شد که از حدود سال ۱۳۷۰ شروع شده و از قدیمی ترین نشریات حوزه کتابداری در ایران است. حال این مجله با نام «مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات» منتشر می شود؛ نامی که مطابق ضوابط جدید وزارت علوم تغییر یافته است.* بپردازیم به بخش دوم نام معاونت شما.بخش دوم عنوان این معاونت «منابع دیجیتال» است. با عنایت به این که امروزه خیلی از منابع علمی بسمت دیجیتال شدن حرکت کرده اند، لازم بود در سازمان اسناد و کتابخانه ملی نیز فرایندی برای مدیریت منابع دیجیتال تعریف شود؛ از زمانی که این منابع وارد سازمان می شوند تا وقتی که در کتابخانه دیجیتال در اختیار کاربران قرار می گیرند.این فرآیند مشابه همان کاری است که در حوزه منابع فیزیکی صورت می گیرد. در معاونت کتابخانه، کتاب ها دریافت و فراهم آوری می شوند، سپس پردازش شده و در مخازن قرار می گیرند و اطلاع رسانی می شوند. در حوزه ی دیجیتال نیز همین فرآیند وجود دارد.در این بخش اداره ای به نام «دفتر شناسایی و فراهم آوری منابع دیجیتال» داریم که منابع دیجیتال را دریافت می کند. این منابع یا باید دیجیتال سازی شوند، مانند کتاب ها، روزنامه ها، مجلات قدیمی و اسناد؛ یا از ابتدا «دیجیتال زاد» هستند. بعد از آن این منابع به اداره ی کل پردازش منابع و فناوری های دیجیتال ارسال می شوند که معادل پردازش در کتابخانه است. در نهایت منابع در کتابخانه ی دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ی ملی ایران قرار می گیرند و کاربران می توانند از آنها استفاده نمایند.* افراد چه طور می توانند از این منابع استفاده کنند؟اگر فردی خارج از کتابخانه بخواهد از این منابع استفاده نماید، کافی است عضو کتابخانه ملی باشد. شماره ی عضویت او به عنوان نام کاربری و کد ملی اش به عنوان رمز عبور عمل می کند و می تواند وارد سامانه شده و از منابع دیجیتال استفاده نماید.در این بخش گروههای مختلفی نیز فعالیت دارند و بعضی از همکاران روی کاربردهای هوش مصنوعی کار می کنند. این فناوری می تواند خیلی از فرایندها را خودکار کند و کار را برای همکاران آسان تر سازد.* در این مورد، از هوش مصنوعی و دیگر تکنولوژی های روز چه استفاده هایی می کنید؟ هوش مصنوعی سرعت کار را بیشتر می کند؛ برای نمونه در گذشته برای رساله ها باید اطلاعاتی مانند عنوان، نام استاد راهنما و چکیده به شکل دستی ثبت می شد. حال با استفاده از فناوری OCR و کمک هوش مصنوعی، متادیتای این اطلاعات استخراج می شود و کار خیلی ساده تر شده است. البته هنوز نیاز به کنترل انسانی وجود دارد، برای اینکه خط فارسی پیچیدگی هایی دارد؛ اما ما این فرایند را طراحی و اجرا کردیم و کل بسته را به معاونت کتابخانه تحویل دادیم تا اجرا کنند. در واقع ما در اینجا پشتیبانی پژوهشی ارایه می دهیم.این گفتگو ادامه دارد... 1405/05/04 15:52:25 5.0 از 5 امتیاز 4 تگهای خبر: آثار , آموزش , پژوهش , پشتیبانی این مطلب ساسان گستر مفید بود؟ (1) (0) تازه ترین مطالب مرتبط هشدار درباره ی موج دوم گرانی خودرو بسته های حمایتی صنایع هنوز اجرایی نشده است اعلام قیمت جدید مرغ رسما قیمت تخم مرغ تغییر نمود نظرات بینندگان در مورد این مطلب نظر شما در مورد این مطلب نام: ایمیل: نظر: سوال: = ۶ بعلاوه ۴