گزارش ساسان گستر؛

خطر صنعت زدایی از اقتصاد به دنبال افزایش درآمدهای نفتی

به گزارش ساسان گستر با عنایت به افزایش چشم گیر درآمدهای نفتی و ذخایر ارزی کشور، کارشناسان نسبت به بروز پدیده صنعت زدایی از اقتصاد و وابستگی بیشتر اقتصاد به نفت اخطار می دهند.

به گزارش ساسان گستر به نقل از مهر، از روز گذشته رکورد ۱۴ ساله قیمت نفت شکسته شد و هر بشکه نفت در آستانه ۱۳۰ دلاری قرار گرفت. هرچند آخرین باری که نفت این قیمت را در دنیا تجربه کرده بود، سال ۲۰۰۸ بود، ولی رکورد درآمد نفتی ایران در سال ۹۰ با رقم ۱۱۳ میلیون دلار خورده شد. میزانی که به قول رستم قاسمی، وزیر نفت وقت، رکورد دار درآمد نفتی در تاریخ جمهوری اسلامی نام گرفت. هرچند بعد از آن سال در سال ۹۱ با وجود بالا بودن قیمت نفت، به علت تشدید تحریم ها، درآمد نفتی ۴۴ درصد کاهش پیدا کرد. هنوز میزان دقیقی از فروش و درآمد نفتی ایران امسال معلوم نیست ولی مسئولین وزارت نفت و بانک مرکزی از افزایش چشم گیر درآمدهای نفتی و ذخایر ارزش کشور اطلاع داده اند. هشدار در مورد بیماری هلندی با وجود این که افزایش درآمدهای نفتی در ظاهر یک اتفاق مثبت برای هر اقتصاد هر کشوری است، ولی کارشناسان اقتصادی نسبت به بروز پدیده و خطری به نام صنعت زدایی یا بیماری هلندی در اقتصاد اخطار می دهند.
بیماری هلندی یک مفهوم اقتصادی می باشد که تلاش می کند رابطه بین استفاده بی رویه از منابع طبیعی (معادن نفت و گاز، طلا و نظایر آن) و رکود ناشی از آنرا در بخش صنعت داخلی توضیح دهد. واژه ای که نخستین بار در سال ۱۹۷۷ توسط مجله اکونومیست برای توصیف رکود بخش صنعتی در هلند پس از کشف گاز طبیعی در دهه ۱۹۶۰ به کار گرفته شد.
به زبان ساده، این عارضه زمانی رخ می دهد که درآمد یک کشور بر اثر عوامل فصلی (درآمد هنگفت و ناگهانی نفت در یک دوره) به صورت ناگهانی افزایش می یابد و دولت بعنوان متولی اقتصاد هم با تصور دائمی بودن این درآمد آنرا در جامعه تزریق می کنند. درآمد کشور زیاد شده و پول هم به جامعه منتقل می شود. این تزریق پول به جامعه منجر به افزایش نقدینگی، افزایش درآمدها و در نهایت افزایش تقاضا برای مصرف کالاهای مختلف می شود و اگر این افزایش تقاضا به صورت ناگهانی صورت گیرد، عرضه جوابگوی تقاضا نخواهد بود و تعادل عرضه و تقاضا برهم می خورد، در نتیجه قیمت ها افزایش می یابد.
در این صورت، دولت با دخالت در بازار برای سرکوب قیمت ها وارد عمل می شود و از طرفی، با افزایش واردات تلاش در ایجاد تعادل در بازار عرضه و تقاضا می کند. این رویه در مدت نه چندان زیادی، سبب می شود هزینه تولید کالاها در داخل افزایش یابد و بخش صنعت امکان رقابت با کالاهای وارداتی را نداشته باشد که به این فرآیند «صنعت زدایی» هم گفته می شود.
تعیین قیمت ارز مناسب برای صنعت زدایی
در همین رابطه، مجید شاکری در گفتگو با خبرنگار مهر می گوید: هنگامی که پایه تورمی و هزینه ها در کشور افزوده می شود، اما با فروش گسترده نفت قیمت ارز پایین نگه داشته می شود کم کم واردات به صرفه تر از تولید می شود و صنعت زدایی رخ می دهد. البته لازم به توضیح است که اصطلاح بیماری هلندی برای کشورهایی به کار می رود که در یک دوره کوتاهی درآمد ارزی سرشاری پیدا می کنند و برای همه کشورهایی که درآمد ارزی دارند، همچون کشورهای نفتی که درآمد طولانی مدت نفت دارند باید احتیاط شود. ولی به صورت کلی میتوان گفت نرخ ارز از یک حدی که پایین تر میاید می تواند مانع از موفقیت برخی محصولات صنعتی شود.
شاکری در پاسخ به این سؤال که چطور می توان از صنعت زدایی در اقتصاد کشور بعد از افزایش درآمدهای نفتی جلوگیری کرد، تصریح می کند: در قدم اول باید ببینیم چه قیمتی می خواهیم برای ارز بگذاریم. بعد از مدت ها بانک مرکزی این اختیار را به دست میاورد که بتواند در کوتاه مدت خودش کنترل کننده نرخ ارز باشد.
وی اضافه می کند: با عنایت به این که می دانیم بعد از توافق تقاضای واردات قابل توجهی خواهیم داشت و بعد از آن مجدداً احتمال افزایش قیمت ها وجود دارد بانک مرکزی باید یک کف قیمتی برای ارز تعیین کند و از آن دفاع کند تا در بلندمدت بتواند قیمت ها را کنترل کند.

شاکری اضافه می کند: ضمناً برای حفظ آن حداقلی از تشکیل سرمایه ثابتی که با هدف صادرات و به علت ارز گران بوجود آمده و اثر «جی» آن، یعنی آن فاصله ای که میان افزایش نرخ ارز و بهبود صادرات، گذشته است، لازم است قیمت ارز از یک حدی پایین تر نیاید.
این کارشناس اقتصادی ادامه می دهد: نکته بعدی این است که ما هرچند نمی توانیم بودجه ارزی را از ریالی به صورت کامل جدا نماییم، ولی رفتن به این سمت قابل توجه است و یک فرایندی خواهد داشت. البته این اقدام این گونه نیست که با یک شرکت داخلی یا خارجی نفت را تهاتر نماییم، چونکه آن هم چون در سرانجام هزینه کردی ریالی دارد، باید به ریال تبدیل گردد و مبحث فرقی نمی نماید.
شاکری تصریح می کند: نکته سوم این است که حتی اگر به هیچکدام از این موارد توجه نشود، اگر خروجی توافق این شود که شما می خواهید ۲۰ میلیارد دلار نفت بفروشید، این معادل ۵۰۰ هزار میلیارد تومان پایه پولی است که از بازار جمع می شود و تقریباً به اندازه کل بازار بین بانکی است.
طبعاً با عنایت به نیاز سیستم به ذخایر باید مجدداً تزریق شود و این قبض و بسط پایه پولی با چه مکانیسمی انجام می شود و آیا در این فرآیند ترجیحاتی در خصوص مثلا بهبود ترازنامه بانکها یا اجرای سیاست های هدایت اعتبار را انجام خواهند داد یا خیر مبحث مهم دیگری است که حتی اگر آن فرآیند صنعت زدایی هم شکل گرفت از این طرف قدمی در راستا تشکیل سرمایه ثابت یا درگیری صادراتی برداشته شود.
وی در انتها با تاکید بر ضرورت سرمایه گذاری در زیرساخت ها به منظور عدم وابستگی بیشتر اقتصاد کشور به نفت اظهار داشت: ما باید به جای توسعه متوازن، بدین معنا که تمام کشور به یک اندازه توسعه یابد از کریدورهای توسعه ای بهره بگیریم.
لازم به ذکر است توسعه زیرساخت های صنعت نفت و گاز کشور، به صورتی که کشور را از وابستگی به خام فروشی نفت بکاهد، از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد و در این شرایط ارزی نباید از آن چشم پوشی شود. اقدامی که می تواند راهبرد کشور را از دور زدن تحریم ها در آینده به خنثی سازی تحریم ها در آینده تبدیل کند.

1400/12/17

11:13:33

5.0 از 5 امتیاز

451

تگهای خبر: ارز , اقتصاد كشور , بازار , بانك

این مطلب ساسان گستر مفید بود؟

(1)

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۴ بعلاوه ۳