دور زدن تحریم دریا؛ از وظیفه تا مسئولیت ملی_۲۹

فراتر از تنگه هرمز ریل گذاری ایران برای آینده تجارت

ساسان گستر: ایران با سودجستن از ظرفیتهای بندر چابهار، کریدورهای زمینی و ریلی و همینطور پتانسیل های دریای خزر، شبکه ای متنوع و تاب آور برای تجارت خارجی خود به وجود می آورد.

به گزارش ساسان گستر به نقل از مهر، در حالیکه تنش های ژئوپلیتیکی در منطقه خلیج فارس و نگرانی ها درباره ی امنیت مسیرهای دریایی بازهم وجود دارد، موضوع تاب آوری تجارت خارجی ایران و مسیرهای جایگزین حمل و نقل بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. کارشناسان و مقام های دولتی باور دارند بااینکه تنگه هرمز بازهم مهم ترین شریان تجارت و صادرات انرژی ایران شمرده می شود، اما اقتصاد کشور به صورت کامل به این گذرگاه وابسته نیست و شبکه ای از کریدورهای زمینی، ریلی و دریایی می تواند در وضعیت اضطراری قسمتی از نیازهای تجاری کشور را پوشش دهد.
تنگه هرمز سال هاست به عنوان یکی از مهم ترین گلوگاه های انرژی جهان شناخته می شود؛ مسیری که بخش قابل توجهی از صادرات نفت، واردات کالاهای اساسی و تبادلات تجاری ایران از راه آن صورت می گیرد. در عین حال، تشدید تنش های منطقه ای و احتمال اختلال در مسیرهای جنوبی سبب شده سیاست گذاران اقتصادی بطور جدی روی گزینه های جایگزین تمرکز کنند.
در همین ارتباط، سید محمد صادق قنادزاده، معاون خدمات تجاری سازمان توسعه تجارت ایران، ضمن اشاره به اهمیت حمل و نقل دریایی در تجارت جهانی تاکید کرد: «در کل دنیا حمل و نقل دریایی مقرون بصرفه ترین و اصلی ترین روش تجارت است، اما در وضعیت اضطراری باید به فکر راه های جایگزین بود.» به قول او، در ماه های اخیر مطالعات گسترده ای درباره ی کریدورهای جایگزین انجام شده و سندی برای معرفی مسیرهای جایگزین حمل و نقل دریایی جنوب طراحی شده است.
بر اساس این رویکرد، یکی از مهم ترین گزینه های ایران برای کاهش فشار بر تنگه هرمز، استفاده از ظرفیتهای بندر چابهار و دریای عمان است. بندر چابهار به علت قرار گرفتن خارج از محدوده تنگه هرمز، از موقعیت ویژه ای برخوردار می باشد و در سالهای اخیر توسعه زیرساخت های آن سرعت گرفته است. این بندر علاوه بر ایفای نقش در تجارت ایران، به یکی از مسیرهای مهم ترانزیتی برای کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان تبدیل گشته است.

چابهار و مرزهای زمینی نقطه قوت تجارت

کارشناسان باور دارند در صورت بروز محدودیت در خلیج فارس، چابهار می تواند قسمتی از بار واردات کالاهای اساسی، مواد اولیه صنعتی و حتی صادرات غیرنفتی کشور را مدیریت کند. هرچند ظرفیت این بندر هنوز با بنادر بزرگ جنوبی قابل قیاس نیست، اما توسعه آن در سال های آتی می تواند قسمتی از وابستگی ایران به مسیرهای سنتی را کم کند.
در کنار مسیرهای دریایی، کریدورهای زمینی و ریلی هم به عنوان مزیت مهم ژئوپلیتیکی ایران مطرح هستند. ایران با بیشتر از ۱۰ کشور مرز مشترک دارد و همین موقعیت جغرافیایی امکان اتصال به بازارهای منطقه ای و بین المللی را فراهم نموده است. مرزهای شمال غربی با ترکیه، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، و مرزهای شرقی با پاکستان و افغانستان، همچون مسیرهایی هستند که در وضعیت بحران می توانند نقش پررنگ تری در جابه جایی کالا ایفا کنند.

ظرفیت های دریای خزر

کریدور بین المللی شمال ـ جنوب یکی از مهم ترین پروژه هایی است که طی سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است. این کریدور، شبکه ای تلفیقی از حمل و نقل دریایی، ریلی و جاده ای است که ایران را به روسیه، آسیای مرکزی و اروپای شرقی متصل می کند. توسعه این مسیر نه تنها می تواند درآمد ترانزیتی ایران را افزایش دهد، بلکه در وضعیت محدودیت های دریایی، قسمتی از تجارت خارجی کشور را هم حفظ خواهد نمود.
در همین زمینه، محمدعلی دهقان دهنوی، رئیس کل سازمان توسعه تجارت ایران، بر توسعه ظرفیتهای دریای خزر تاکید کرد و اظهار داشت: «دریای خزر امکان برقراری مسیر ارتباطی ایران با کشورهای آسیای میانه و روسیه را فراهم می آورد.»
او ضمن اشاره به اتصال مسیرهای ریلی و زمینی به بنادر شمالی اضافه کرد: «قزاقستان ارتباط ایران با شرق آسیا و چین را ممکن می کند و در غرب خزر هم مسیرهای ارتباطی با گرجستان، ترکیه و اروپا فعال است.»
به گفته معاون وزیر صمت، تمرکززدایی از مسیر دریایی جنوب به یکی از استراتژی های مهم کشور تبدیل گشته است. او تاکید کرد که تجارت از مسیر جنوبی بازهم اهمیت خویش را حفظ خواهد کرد، اما ایران باید هم زمان مسیرهای تجاری شمالی را هم تقویت کند.

حمل ونقل ریلی گزینه ای پایدار برای تجارت

با این حال، توسعه تجارت از مسیر دریای خزر با چالش هایی هم مواجه است. محدودیت ظرفیت کشتی ها، کمبود زیرساخت های بندری و احتیاج به سرمایه گذاری در عرصه لجستیک همچون موانعی است که مقام های دولتی به آن اشاره می کنند. دهقان دهنوی هم تاکید کرده که پروژه های زیرساختی و تامین مالی برای افزایش ظرفیت بنادر شمالی لازم است.
در حوزه حمل و نقل ریلی هم ایران طی سالهای اخیر تلاش نموده ارتباطات منطقه ای خویش را توسعه دهد. اتصال ریلی به ترکمنستان، قزاقستان و ترکیه، ظرفیت جدیدی برای جابه جایی کالا بوجود آورده است. کارشناسان می گویند حمل و نقل ریلی علاوه بر امنیت بیشتر، هزینه کمتری نسبت به برخی شیوه های دیگر دارد و در وضعیت بحرانی می تواند گزینه ای پایدار برای تجارت باشد.
همزمان با سعی برای توسعه مسیرهای جایگزین، دولت مجموعه ای از سیاستهای حمایتی را هم برای کنترل هزینه های واردات و صادرات در دستور کار قرار داده است. قنادزاده درباره ی افزایش قیمت کالاهای وارداتی در وضعیت بحران توضیح داد که قسمتی از افزایش نرخها ناشی از «هیجانات روانی» در بازار حمل و نقل و بیمه است قسمتی از این افزایش ناشی از «هیجانات روانی» در بازار حمل و نقل و بیمه است و بخش دیگر به رشد حقیقی هزینه های لجستیکی بازمی گردد.
معاون سازمان توسعه تجارت ایران اعلام نمود که دولت برای کاهش فشار بر تولیدکنندگان و واردکنندگان، اقداماتی مانند مذاکره با کشورهای همسایه برای عرضه تخفیف های ترانزیتی، کاهش عوارض و تعرفه ها و مدیریت نرخ ها را در دستور کار قرار داده است. به قول این مقام مسئول، این سیاستها می تواند از افزایش شدید قیمت تمام شده کالاها جلوگیری نماید.
در کنار این اقدامات، سازمان توسعه تجارت ایران برخی تسهیلات اجرایی را هم فعال کرده است. تمدید کارت های تجاری، افزایش مهلت رفع تعهد ارزی، تسهیل ترخیص کالا در گمرک و باز شدن ثبت سفارش برای حدود ۲۵۰۰ کد تعرفه کالاهای ضروری، همچون تصمیم هایی است که برای حفظ جریان تجارت در وضعیت اضطراری اتخاذ شده است.
تحلیلگران اقتصادی باور دارند تجربه سالهای اخیر، بخصوص در دوران تحریم، سبب شده ایران بسمت تنوع بخشی در مسیرهای تجاری حرکت نماید. هرچند هیچ یک از مسیرهای جایگزین نمی توانند به تنهایی نقش تنگه هرمز را ایفا کنند، اما ترکیب این مسیرها می تواند تاب آوری اقتصاد کشور را افزایش دهد و مانع از بروز اختلال گسترده در تامین کالا شود.
در نهایت، آینده تجارت ایران در وضعیت پرتنش منطقه ای تا حد زیادی به میزان سرمایه گذاری در زیرساخت های حمل و نقل، توسعه همکاریهای منطقه ای و سرعت تکمیل کریدورهای ترانزیتی وابسته خواهد بود؛ مسیری که می تواند جایگاه ژئوپلیتیکی ایران را در تجارت منطقه ای و بین المللی بیشتر از گذشته تقویت کند.

منبع: sasangostar.ir

1405/02/20

18:03:35

5.0 از 5 امتیاز

تگهای خبر: ارز , اقتصاد كشور , انرژی , بازار

این مطلب ساسان گستر مفید بود؟

(1)

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۱ بعلاوه ۱